افزایش مرگ‌ومیر ناشی از خودکشی در دوره همه‌گیری کرونا/ «روزان» از روز جهانی مقابله با خودکشی گزارش می‌دهد

براساس آمارهای بین‌المللی، سالانه در جهان ۸۰۰ هزار نفر به علت خودکشی جان خود را از دست می‌دهند و این امر سیزدهمین عامل مرگ‌ومیر در دنیا گزارش شده است. این در حالی است که بررسی آمارهای خودکشی از سال ۹۶ تا ۹۹ در ایران نشان از افزایش روند این امر دارد که به نظر می‌رسد پاندمی کرونا در این افزایش بی‌تاثیر نبوده است.

به گزارش «روزان»، در حالی روز جمعه ۱۹شهریور روز جهانی مقابله با خودکشی بود که امسال و در پی بروز پاندمی کرونا در جهان و درگیری اکثر نقاط دنیا با آن، این روز از اهمیت ویژه‌تری برخوردار است زیرا بررسی‌ها نشان می‌دهد بیماری کووید۱۹ و طولانی شدن آن، تاثیر قابل‌توجهی بر میزان خودکشی خصوصا در بین پرستاران و کادر درمان بیمارستان‌ها در ایران و جهان گذاشته است.

این گزاره‌ها درحالی مطرح شده که یک روان‌شناس به «روزان» می‌گوید: «بین اندیشیدن به خودکشی و اقدام به خودکشی طیفی وجود دارد، برخی از افراد افکار خودکشی دارند که هرگز به آن عمل نمی‌کنند، بعضی‌ها روزها و هفته‌ها و سال‌ها قبل از اقدام، برای آن برنامه‌ریزی می‌کنند و برخی دیگر به طور تکانشی و بدون قصد قبلی به این عمل دست می‌زنند.»

مردان بیشتر از زنان خودکشی می‌کنند

الهام پورافروز عوامل مختلفی را در عمل خودکشی دخیل می‌داند و بیان می‌کند: «تفاوت‌های جنسیتی، سن، نژاد، مذهب، وضعیت تاهل، شغل و… در این امر موثر هستند به طوری که در ایران مردان بیشتر از زنان خودکشی می‌کنند، این پدیده یکی از سه عامل اصلی مرگ در بین ۱۵ تا ۴۴ساله‌هاست.»

این دکترای روانشناختی ادامه می‌دهد: «ازدواج به طور قابل ملاحظه‌ای خودکشی را کاهش می‌دهد، مخصوصا اگر فرزندانی هم در خانه وجود داشته باشند. ارقام متعلق به افراد مجرد که هیچ‌گاه ازدواج نکرده‌اند دو برابر بیشتر از خودکشی در افراد متاهل است.»

پورافروز با بیان اینکه پیشگیری از خودکشی به هر تلاشی از سوی سازمان‌ها، دولت‌ها، مراکز بهداشت روانی، اتحادیه‌ها، متخصص، شهروندان و هر شخصی برای کاهش میزان خودکشی گفته می‌شود، می‌گوید: «از جمله روش‌های غیرمستقیم پیشگیری از خودکشی می‌توان به این موارد اشاره کرد: درمان نشانه‌های روانی از جمله افسردگی و بهبود روش‌های مقابله با بحران در افرادی که به شدت در فکر خودکشی به سر می‌برند، کاهش شیوع کارهایی که منجر به برانگیختن افکار خودکشی در فرد می‌شوند. این تلاش‌ها باید هم در زمینه روان‌شناختی و هم دارویی در کنار آگاهی‌دهی عمومی و ارتقای سطح بهداشت روانی عمومی صورت پذیرند.»

این روانشناس می‌افزاید: «در واقع می‌بایست کارهایی که باعث حفاظت فرد از خودکشی می‌شوند، همچون حمایت اجتماعی و عاطفی را افزایش و کارهایی که این خطر را برای فرد ایجاد می‌کنند، همچون عدم توانایی در برآوردن نیازهای اقتصادی یا دیگر نیازها را کاهش دهیم. خودکشی را نباید تنها یک مشکل پزشکی یا روان‌پزشکی در نظر گرفت؛ چراکه این مسئله ابعاد گوناگونی دارد.»

کرونا و افزایش روند خودکشی در بین پرستاران 

سخنان این فعال حوزه روان‌شناختی درحالی است که یک عضو شورای مرکزی سازمان نظام روانشناسی و مشاوره کشور در این باره به ایسنا می‌گوید: «یافته‌ها نشان می‌دهد روند خودکشی در میان پرستاران بیشتر از جمعیت عمومی است و به طور بالقوه در همه‌گیری جهانیِ کووید۱۹ در حال افزایش است.»

فریبز درتاج با اشاره به یک بررسی سیستماتیک که میزان شیوع مشکلات روانی در کارکنان مراقبت های بهداشتی را از دسامبر ۲۰۱۹ تا ۱۲ آوریل ۲۰۲۰ رصد کرده است، عنوان می‌کند: «این بررسی‌ها نشان می‌دهد در بین کارکنان مراقبت‌های بهداشتی شیوع اضطراب ۲۴.۱ تا ۶۷.۵درصد، افسردگی ۱۲.۱ تا ۵۵.۹درصد و استرس ۲۹.۸ تا ۶۲.۹درصد است و بالاترین میزان فشار روانی مشخص شده در این مرور سیستماتیک در بین پرستاران، کارکنان مراقبت‌های بهداشتی در خط مقدم، کادر پزشکی جوان‌تر و کادر درمان در مناطق با میزان بیشتر عفونت بوده است.»

رئیس انجمن روانشناسی تربیتی ایران می‌افزاید: «پرستاران در دوره پاندمی کووید ۱۹ بیشتر از قبل با مرگ ومیر بیماران و حتی پرسنل بیمارستانی روبه‌رو هستند و این مسئله می‌تواند میزان افسردگی و افکار خودکشی را در آنان بیشتر کند چراکه علائم استرس مرتبط با حوادث استرس‌زا با افسردگی و افکار خودکشی ارتباط مستقیم دارد.»

به گفته این عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی «در طول همه‌گیری کووید۱۹ افزایش قابل توجهی در میزان خودکشی، به ویژه در جامعه مراقبت‌های بهداشتی به وجود آمده است و مطالعات اخیر در چین، ایتالیا و کانادا در مورد افرادی که با بیماران مبتلا به کرونا کار می‌کنند؛ نشان از افزایش میزان افسردگی، بی خوابی، اضطراب و PTSD می‌دهد که تمامیِ آنها می‌تواند بر سلامت روانی افراد تأثیر منفی گذاشته و احتمالاً به بحران خودکشی کمک کند.»

افزایش افکار خودکشی در بین پرستاران 

این استاد روانشناسی با اشاره به پژوهشی در ایران که میزان شیوع افسردگی، اضطراب و افکار خودکشی در پرستاران بیمارستان‌های ملایر در زمان شیوع کووید ۱۹ را بررسی کرده است، خاطرنشان می‌کند: «این پژوهش نشان داد ۱۵.۳۸درصد پرستاران از افسردگی متوسط تا شدید و ۴۶.۴۷درصد از اضطراب متوسط تا شدید برخوردار بودند. همچنین ۲۷.۵۶درصد دارای افکار خودکشی بوده و ۹.۹۴درصد آمادگی برای خودکشی داشتند.»

به گفته درتاج «علاوه‌بر این در ایران، یافته‌های تحقیق «آریان‌پور» در بین ۲۴۷پرستار شهر ملایر، قبل از شیوع کووید۱۹ نشان داد، میزان افسردگی خفیف تا متوسط در پرستاران ۱۷.۸۳درصد بوده است که با مقایسه میزان شیوع افسردگی، اضطراب و افکار خودکشی بر اساسِ پژوهش‌های قبلی و جدید می‌توان گفت که میزان شیوع این مشکلات در دوره کووید۱۹ در پرستاران ایرانی افزایش یافته است.»

سخنان رئیس انجمن روانشناسی تربیتی ایران درحالی است که امسال روز جهانی پیشگیری از خودکشی با شعاری تحت عنوان «ایجاد امید از طریق اقدام و عمل» نامگذاری شده است. این نامگذاری به طور مشترک از طرف سازمان جهانی بهداشت (WHO) و مجمع بین‌المللی پیشگیری از خودکشی (IASP) در پاسخ به مسائل روزافزون پدیده خودکشی در سطح جهانی، صورت گرفته است.

برگزاری روز جهانی پیشگیری از خودکشی به دولت‌ها، سازمان‌ها، آژانس‌های دولتی و افراد این فرصت را می‌دهد تا سطح آگاهی‌های خود را در مورد خودکشی، بیماری‌های ذهنی مرتبط با خودکشی و پیشگیری از آن‌ها افزایش دهند و برای هرچه کاهش دادن آمار مربوط به آن تلاش و همکاری کنند.

رئیس گروه نظارت و هماهنگی دفتر امور آسیب‌دیدگان اجتماعی بهزیستی کشور به تشریح وضعیت آمارهای خودکشی در ایران و جهان طی سال‌های گذشته پرداخته و به ایسنا می‌گوید: «طبق گزارش پزشکی قانونی در سال ۹۹ در ایران ۵۵۴۲نفر جان خود را به دلیل خودکشی از دست دادند حال آنکه در سال ۹۸، ۵۱۴۳نفر خودکشی کردند که نشان می‌دهد ۳۹۹نفر در سال گذشته بیشتر از سال قبل از آن خودکشی کرده اند.»

اقدام به خودکشی ۲۰ برابر خودکشی کامل

حسین اسدبیگی با اشاره به اینکه بیش از ۲۰ برابر خودکشی کامل، اقدام به خودکشی در دنیا گزارش شده است، تصریح می‌کند: «به این معنی که در برابر یک نفری که با خودکشی جان خود را از دست می‌دهد، ۲۰ نفر اقدام به خودکشی می‌کنند اما زنده می‌مانند. همچنین ۱.۳ درصد از مرگ ومیرهای جهان ناشی از خودکشی است.»

هر ۳۰ثانیه یک نفر در جهان با دستان خودش به زندگی‌اش پایان می‌دهد اما با این حال خبر شنیدن خودکشی یک نفر، همیشه تکان‌دهنده و غم‌انگیز است. آنچه در این میان از اهمیت زیادی برخوردار است آگاهی‌بخشی به جامعه در مورد شناسایی عوامل خطر و کمک به افراد برای بازسازی روحیه و ایجاد امیدواری در آنان برای ادامه زندگی است.

اهمیت دانستن باورهای غلط درباره خودکشی

با همه این‌ها آنچه مهم است این است که باورهای غلطی در مورد خودکشی وجود دارد و باید به آن‌ها توجه کرد. به‌عنوان مثال برخی باورهای غلط این است که افرادی که از خودکشی حرف می‌زنند به آن عمل نمی‌کنند، خودکشی بدون هشدار رخ می‌دهد، تمام آن‌هایی که خودشان را می‌کشند افسرده هستند، افرادی که می‌خواهند با وسایل ساده خودشان را بکشند، در کشتن خود جدی نیستند.

از طرفی، وقتی یکی از اطرافیان یا عزیزان‌مان بیش از حد مرگ‌اندیش می‌شود یا در مورد آن صحبت می‌کند، یا اگر از نظر یا تصمیمی درباره خودکشی حرف می‌‌زند، یا ابراز ناامیدی می‌کند و می‌گوید کاش هیچ‌وقت به دنیا نمی‌آمدم، باید آن‌ها را جدی گرفت و با کمک گرفتن از روانشناسان و روانپزشکان دست به اقدام موثر و مثبت زد.

بسیاری از خانواده‌ها فکر می‌کنند اگر در این زمینه‌ها سکوت کنند، به نوعی کمک کرده‌اند. اما اگر فرد احساس کند که توسط دیگران فهمیده می‌شود و در مورد او دورادور قضاوت نمی‌شود، در بهبود حالش موثر خواهد بود و همه این موارد باید مودر توجه قرار بگیرد و سازمان یا نهادی باشد که به خانواده‌ها به ویژه والدین گوشزد کند نه اینکه سرپوش گذاشته شود چراکه بدآموزی دارد. دیدگاهی که به نظر می‌رسد هنوز در میان مسئولان وجود دارد چراکه از تریبون‌های عمومی صحبتی درباره خودکشی نمی‌شود درحالی که آموزش در بسیاری از زمینه‌ها لازمه داشتن جامعه سالم با افرادی دارای سلامت روان است.