تکه‌ای از تخت‌ جمشید یا

تکه‌ای از تخت‌ جمشید یا "سرباز هخامنشی"؟/ سرنوشت سرباز هخامنشی از ایران تا آمریکا

2 مرداد 1397 18:2

«حکم قاضی دادگاه عالی آمریکا برای تکه‌ای از تخت‌جمشید، همان "سرباز هخامنشی" است که شش سال پیش از موزه هنر مونترال کانادا دزدیده شد و از یک حراجی در آمریکا جان سالم به در برد.»

 

بهمن 1392 خبری از کشف یک سر سرباز هخامنشی در خانه یک جوان کانادایی منتشر شد؛ نقش‌برجسته‌ای از تخت‌جمشید که در سال 2011 در روز روشن از موزه هنرهای زیبای مونترال کانادا به سرقت رفت و 22 ژانویه 2014 در بازرسی از خانه «سمون متکی» در استان کبک این کشور پیدا شد، اما پلیس کانادا به دلایل امنیتی خبر کشف آن را با تاخیر اعلام کرد.

CBC نیوز در آن زمان با «سمون متکی» 32 ساله مصاحبه کرده بود؛ صحبتی که او در آن گفته بود، «اطلاعی از سرقتی بودن این اثر تاریخی نداشتم و تنها می‌دانستم که آن یک شئ منحصر به فرد است.»

 او در آن زمان سر سرباز هخامنشی را به مبلغ 1400 دلار از دوستش خریده و سال‌ها در قفسه اتاقش در کنار ظروف کریستال نگه می‌داشته و حتی به این هم اشاره کرده بود که به دلیل آگاهی نداشتن از ارزش واقعی این اثر تاریخی که حدود یک میلیون و 200 هزار دلار کانادا اعلام شده، حاضر نشده است برای دریافت جایزه از شرکت بیمه، آن را به موزه هنرهای زیبای مونترال بازگرداند.

اکنون ابراهیم شقاقی - مدیر کل امور حقوقی و املاک سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری - به ایسنا می‌گوید: این نقش برجسته همان سر سرباز هخامنشی است که چند سال قبل متوجه شدیم شخصی در حال حراج آن در یک حراجی در امریکاست، بنابراین سازمان میراث فرهنگیبه سرعت با تهیه‌ی یکسری مدارک و مستندات از طریق مرکز امور حقوقی بین‌الملل به دفتر لاهه ایران موفق به متوقف کردن حراجی و توقیف این نقش‌برجسته شد. این اثر از همان زمان در اختیار دادستانی امریکا قرار گرفت، هرچندایران خواست آن در دفتر حافظ منافع کشورمان نگهداری شود اما اعلام کردند که باید در همان دادستانی بماند.

وی با بیان این‌که در مراوده‌های میراث فرهنگی با دادستانی امریکا و با ارسال تصاویر، شهود و مستنداتی از جای خالی کتیبه هخامنشی در تخت‌جمشید دادستان امریکا قانع شد، تاکید می‌کند: بنابراین دادستان دستور استرداد نقش‌برجسته را داد، اما آن طرف در دادگاه اعتراض کرد و دادگاه کیفری در مرحله‌ی اول برای اثبات مالکیتِ اثر به ایران، اعلام کرد، پرونده جنبه‌ی کیفری ندارد. بنابراین با اعتراض ایران، پرونده به دادگاه عالی آمریکا رفت که در طول شش ماه گذشته ما به صورت مداوم پیگیر بازگشت آن بوده‌ایم.

او با بیان این‌که براساس روند قضائی معمولا اقدامات تا زمان رسیدن به نتیجه‌ی نهایی اعلام نمی‌شود، اضافه می‌کند: سازمان میراث فرهنگی حداقل در هفته برای پیگیری بازگشت این اثر دو تا سه نامه ارسال می‌کند، تا این‌که خوشبختانه رأی آن شنبه گذشته به نفع ایران اعلام شد.

وی در پاسخ به این پرسش که در وضعیت کنونی سیاسی دو کشور ایران و امریکا، چطور امکان بازگشت این اثر تاریخی به ایران وجود دارد، توضیح می‌دهد: تحریم‌ها به مباحث فرهنگی– تاریخی بین کشورها ربطی ندارد، از سوی دیگر حکم دادگاه پشت آن است. همچنین رای دادگاه عالی برای اجرای حکم قطعی است و قابلیت تجدید نظر در دیوان عالی کشور امریکا را ندارد.

نیویورک تایمز نیز در گزارش جدید خود از وضعیت این پرونده نوشته است؛ «این نقش برجسته 2500 ساله باستانی از سربازان هخامنشی که گفته می‌شود 80 سال است از ایران دزیده شده، در ماه اکتبر و در حالی که در یک نمایشگاه هنری در نیویورک به فروش گذاشته شده بود، از سوی دفتر دادستان منطقه منتهتن نیویورک مصادره شد. بازرسان این پرونده اعلام کرده‌اند این نقش‌ برجسته که 1.2 میلیون دلار ارزش دارد و در اختیار دو فرد ساکن لندن بوده است، در سال 1936 از تهران به سرقت رفته‌ و دوباره در سال 2011 از موزه هنرهای زیبای مونترال که چند دهه پیش به آن اعطاء شده بود، دزدیده شده است.دادستان منهتن در دادگاه اعلام کرده که هیچ‌کس نمی‌تواند اثری مسروقه را به فروش برساند. »

این نقش برجسته که ابعادی 20 در 20 سانتی‌متری دارد، بخشی از صف طولانی سربازان حکاکی شده در ساختمان اصلی محوطه باستانی پرسپولیس (تخت جمشید) بوده است که قدمت آن به دوره هخامنشی و اولین امپراتوری ایران برمی‌گردد و متخصصان معتقدند بین‌سال‌های 550 تا 330 قبل از میلاد و زمانی که پرسپولیس مورد هجوم اسکندر قرار گرفته ایجاده شده‌اند.

 

سرنوشت سرباز هخامنشی از ایران تا آمریکا



نقش برجسته سرباز هخامنشی که 80 سال پیش از ایران ربوده شد، هر چند از راه‌های غیرقانونی سر از کانادا و آمریکا درآورد اما اکنون پس از گذشت نزدیک به یک سده با رای استرداد دادگاه عالی نیویورک قرار است به کشور بازگردانده شود.

 21 اکتبر 2017، دفتر دادستان منطقه منهتن شهر نیویورک همراه با پلیس محلی موفق به توقیف یک نقش برجسته هخامنشی در نمایشگاه هنرهای زیبای اروپایی در نیویورک شد که از سوی یک دلال هنری ساکن لندن به نام «روبرت وِیس» با قیمت 1.2 میلیون دلار به فروش گذاشته شده بود. 

این نقش برجسته که یک سرباز هخامنشی را با یک سپر و شمشیر نشان می‌دهد، بین سال‌های 510 تا 330 قبل از میلادی حکاکی شده و زمانی بخشی از دیوارهای شهر باستانی پرسپولیس (تخت جمشید)، پایتخت پیشین امپراطوری ایران باستان بوده است که هم‌اکنون یکی از محوطه‌های جهانی یونسکو است.

این اثر در دهه 1950 میلادی به موزه هنرهای زیبای مونترال اهدا شده و از آن زمان تا سال 2011 در این موزه به نمایش گذاشته می‌شد؛ تا این که همراه با یک مجسمه مرمرین رومی (که هنوز پیدا نشده) از این موزه به سرقت رفت. مقامات کانادایی موفق شدند این نقش برجسته را در میان آثار یک مجموعه‌دار در ادمونتون کشف کنند اما از آنجا که مسئولان موزه هنرهای زیبای مونترال هزینه این اثر را از شرکت بیمه «AxA» دریافت کرده بودند، به این بیمه‌گذار اجازه دادند این اثر تاریخی را به جای بازگرداندن هزینه پرداختی بیمه، نزد خود نگه دارد. 

«روبرت وِیس» دلال آثار تاریخی به همراه شریکش «سم فاگ» این نقش برجسته را از شرکت بیمه «AxA» خریداری کردند و معتقدند؛ دلیلی نداشته که بخواهند درباره منشاء و خواستگاه اصلی این اثر تاریخی پرس و جو کنند. این اثر برای بیش از 70 سال اثری شناخته شده در میان متخصصان بود و ما از آنچه اتفاق افتاده بهت زده‌ایم".

نقش برجسته سرباز هخامنشی چند دهه پیش از انقلاب اسلامی سال 1979 میلادی (در سال 1336 شمسی) از تهران ربوده شده بود. متخصصان و باستان‌شناسان معتقدند این اثر تاریخی اولین بار بین سال‌های 1930 تا 1933 توسط تیمی از باستان‌شناسان موسسه شرق‌شناسی دانشگاه شیکاگو کاوش شده بود و آن را در میان عکس‌های گرفته شده از محوطه پرسپولیس در اواخر سال 1936 نیز می‌توان مشاهده کرد. پس از آن که دولت ایران در سال 1930 قانون محافظت از میراث فرهنگی را تصویب کرد، انتقال این چنین آثار تاریخی به خارج از کشور غیرقانونی اعلام شد. 


نقش برجسته سرباز هخامنشی (از عکس‌های کاوش تخت جمشید در سال 1936)

از عکس‌های کاوش تخت جمشید در سال 1936

 


از عکس‌های کاوش تخت جمشید در سال 1936

با این وجود این پرسش مطرح است که چرا مقامات ایرانی در طول این چند دهه تا همین اواخر درخواستی برای عودت این اثر تاریخی نداشته‌اند یا این که آیا ایران با توجه به این که امتیاز کاوش در بقای پرسپولیس را در سال 1931 به موسسه شرق‌شناسی شیکاگو واگذار کرده بود می‌توانسته حق مالکیت داشته باشد یا خیر. 

 آمریکا بخشی‌هایی از کنوانسیون 1970 یونسکو را در قوانین داخلی خود اجرایی کرده و بر اساس آن واردات دارایی‌های فرهنگی و آثار باستانی به سرقت رفته از موزه‌ها و بناهای تاریخی را از برخی کشورهایی که با آنها توافق‌نامه دوجانبه دارد ممنوع اعلام کرده است اما ایران چنین توافق دوجانبه‌ای با آمریکا نداشته و مهم‌تر آن که در اجرای یک قانون نمی‌توان عطف به گذشته کرد. این قانون شامل آثار تاریخی دزدیده شده یا صادر شده از کشورهای مبداء به آمریکا قبل از تصویب این قانون در سال 1983 را شامل نمی‌شود. به همین دلیل است که مقامات آمریکایی مطمئنا به مسیرهای دیگر چون قانون ملی دارایی‌های مسروقه متوسل شده‌اند، اما به هر حال چالش اصلی این پرونده این خواهد بود که چرا مقامات ایرانی با این که این اثر تاریخی برای بیش از 50 سال در کانادا و در معرض نمایش عمومی قرار داشته، سال‌ها نسبت به برگرداندن آن ابزار علاقه نکرده‌ بودند. 

با همه این تفاسیر، یک قاضی دادگاه عالی نیویورک روز دوشنبه (دوم مرداد) دستور داد، این اثر باستانی و ارزشمند ایران باستان که تکه‌ای از تخت جمشید بوده و قدمت آن‌ به سال 500 پیش از میلاد می‌رسد (حدود 2500 سال)، به ایران بازگردانده شود و حال باید منتظر ماند و دید فرآیند قانونی این پرونده برای استرداد اثر به ایران به کجا می‌رسد؟


نقش برجسته سرباز هخامنشی 

shareاشتراک گذاری

نظرات شما