روزان | اخبار ایران و جهان > جامعه > اجتماعی > پیگیری حقوقی یا اقدام فراحقوقی/ گزارش روزان از واکنش‌ها به تعرض به هواپیمای مسافربری ایرانی
سایز نوشته:
رنگ نوشته:

گروه سیاسی- نزدیک شدن دو جنگنده نظامی آمریکایی به هواپیمای مسافربری ایران علاوه بر آن که موجب واکنش‌های رسمی مقامات ایران در عرصه بین‌المللی شد، در داخل نیز واکنش‌هایی به همراه داشت. دوگانه‌ای هم در بین فعالان رسانه‌ای و هم مقامات رسمی کشور وجود دارد: پیگیری حقوقی و فراحقوقی.

*واکنش‌های رسمی

هواپیمای ایرباس A۳۱۰ خطوط هوایی ماهان در ساعات پایانی پنجشنبه دوم مرداد از تهران عازم بیروت شد اما در حالی که بر فراز خاک سوریه قرار داشت، توسط دو جت جنگنده اف-۱۵ آمریکایی تهدید شد. خلبان ایرانی این هواپیما که وضعیت را خطرناک ارزیابی می‌کند، برای مقابله با تهدید صورت گرفته، به‌طور ناگهانی از ارتفاع خود می‌کاهد. کاهش ناگهانی ارتفاع باعث شد مسافرانی که کمربند ایمنی نبسته بودند، دچار جراحت شوند. آن زمان حتی به اشتباه گفته شد که یکی از مسافران جان خود را از دست داده است که البته به سرعت نادرست بودن آن مشخص گردید.

در نهایت، هواپیما توانست به سلامت در فرودگان بیروت به زمین بنشیند و به سلامت به ایران بازگردد. با بازگشت هواپیما، خلبان این پرواز تصریح کرد که طی ارتباطی که با دو جنگنده برقرار کرده، مطلع شده که هواپیما آمریکایی است. بعدها مقامات رسمی آمریکا این موضوع را تأیید کردند.

ستاد فرماندهی مرکزی ایالات متحده در خاورمیانه (سنتکام) که نهاد تأییدکننده خبر بود، در توضیح این اقدام اعلام کرده که این هواپیما بیش از حد به پایگاه نظامی «تنف» که محل استقرار نیرو‌های آمریکایی در سوریه است، نزدیک شده و جنگنده‌های اف-۱۵ برای بازرسی استاندارد بصری، در فاصله امن هزار متری آن قرار گرفته تا اطمینان حاصل شود که چیزی کارکنان «تنف» را تهدید نمی‌کند «به محض آنکه خلبان اف-۱۵ هواپیما را به‌عنوان یک هواپیمای مسافربری ماهان‌ایر شناسایی کرده، از آن فاصله گرفته است».

پر واضح است که این توضیح از سوی ایران پذیرفتنی نیست و ایران طبق اعلام رسمی بنا دارد از آمریکا به دلیل این اقدام شکایت کند.

لعیا جنیدی معاون حقوقی رئیس‌جمهور ضمن «غیرموجه و بدون وجه اقناعی» ارزیابی کردن مزاحمت برای هواپیمای مسافربری ماهان، تأکید کرده که «نقض آشکار امنیت هوانوردی، تخلف از اصل آزادی پرواز هواپیما‌های غیرنظامی … و نیز زیر پا گذاشتن اصول مسلم حقوق بین‌الملل است» و افزوده است: «لذا اقدامات صورت‌گرفته توسط این جنگنده‌ها موجب مسئولیت بین‌المللی دولت متبوع آن‌ها بوده و قابلیت تعقیب حقوقی را از جمله در شورای ایکائو و دادگاه دادگستری بین‌المللی به‌دنبال خواهد داشت».

محمد اسلامی وزیر راه نیز اعلام کرده که «سازمان هواپیمایی کشوری پیگیری حقوقی این اتفاق را انجام خواهد داد.»

*نگاه افکار عمومی

به جز واکنش‌های مقامات رسمی کشور که بی‌اعتبار دانستن توضیحات مقامات آمریکایی را نشان می‌دهد، رسانه‌ها و تحلیل‌گران نزدیک به حکومت اتفاق رخ داده را بر اساس سناریوی «عملیات سوتر» توضیح می‌دهند. یعنی دولت آمریکا برای آن که هواپیمای مسافربری ماهان را از کانال هوایی خود منحرف سازد و پدافند هوایی سوریه را به اشتباه بیندازد، دست به این اقدام زده است. به عبارت دقیق‌تر، قصد جنگنده‌های آمریکایی از نزدیک شدن بیش از حد به هواپیمای مسافربری این بوده که پدافند هوایی سوریه آن را به هدف نظامی اشتباه بگیرد و به آن شلیک کند.

به علاوه درون جامعه نیز این اتفاق انعکاس بسیاری داشت. از نظر بسیاری این اقدام آمریکا می‌توانست زدن جرقه جنگ یا درگیری باشد و البته، عده‌ای نیز از این اتفاق به خشم آمدند و خواهان پاسخ ایران بودند.

شبکه‌های اجتماعی و به ویژه توییتر، محلی برای واکنش نشان دادن مردم عادی نسبت به این حادثه بود. مطابق با دوگانه‌ای که ذکر شد، برخی آرزوی واکنش مدبرانه مقامات مسئول را داشتند، واکنشی که منجر به برافروختن آتش درگیری نشود و برخی دیگر، خواهان واکنش تند ایران بودند.

مخالفان حکومت نیز اصرار دارند که هواپیمای مسافربری ماهان حتماً مسئله مشکوکی داشته است و دو فرضیه مطرح می‌نمایند. یک این که در این هواپیما یکی از مقامات بلندپایه کشور حضور داشته است و جنگنده‌های آمریکایی قصد متوقف کردن آن فرد را داشتند. بیشتر هم از سردار قاآنی فرمانده سپاه قدس نام می‌برند. فرضیه دیگری که مطرح می‌کنند این است که آن هواپیما در پوشش مسافربری بودن، سلاح می‌کرده است.

هر دو این فرض‌ها از سوی رسانه‌ها و تحلیل‌گران داخلی رد شده است. حضور هر مقام بلندپایه‌ای در این هواپیما از سوی یکی از خبرگزاری‌های نزدیک به سپاه پاسداران رد شد. همچنین، تحلیل‌گران می‌گویند هواپیما با توجه به وزن سنگین تسلیحات نظامی و با توجه به حضور مسافران بسیار در آن پرواز به صورت تکنیکی توان حمل تسلیحات را ندارد.

در سوی دیگر، فعالان سیاسی نیز در توییتر به موضوع واکنش نشان دادند اما تاکنون هیچ کدام از احزاب به صورت رسمی موضع‌گیری‌ای در این باره نداشته‌اند.

*موضع بهارستان‌نشین‌ها

بهارستان‌نشین‌ها اما به این اتفاق واکنش نشان دادند. محمدباقر قالیباف رئیس مجلس شورای اسلامی، در صفحه اینستاگرام خود از پیگیری جزئیات این اتفاق از مسئول عملیات ماهان خبر داد و نوشت: «آمریکایی‌ها به دروغ می‌گویند در مسیر مانور استاندارد و همیشگی پرواز کرده‌اند، درحالی‌که خلبان به دلیل نزدیک شدن بیش از اندازه دو جنگنده در بالا و پایین هواپیما، دو بار اخطار TCAS دریافت کرده است. آمریکایی‌های تروریست تلاش کردند تا با فراهم کردن مقدمات وقوع یک خطای احتمالی، به اهداف شوم طراحی‌شده‌ای دست پیدا کنند.»

امیرحسین قاضی‌زاده نایب رئیس مجلس و عضو شورای مرکزی جبهه پایداری در توئیتر نوشت: «ترفند جنگنده‌های آمریکایی علیه هواپیمای ایرانی، همان ترفند رژیم جعلی صهیونیستی در ۸ سپتامبر ۲۰۱۸ است: جنگنده اسرائیلی پشت هواپیمای روسیه پنهان شد تا سیستم پدافند هوایی سوریه به اشتباه هواپیمای روس را بزند.»

اشاره هر دو به همان سناریو عملیات سوتر است.

علی نیکزاد از اعضای ارشد دولت احمدی‌نژاد که نایب رئیس مجلس یازدهم است، نیز در توئیترش نوشت: «تعرض به هواپیمای مسافربری، نقض صریح قوانین و اوج رذالت یک حکومت رو به افول است. اگر از اف ۱۵ کار ساخته بود؛ نفتکش‌ها به ونزوئلا نمی‌رسید و موشک‌ها عین‌الاسد را با خاک یکسان نمی‌کرد. اکنون که توان مقابله با فرزندان حاج قاسم را ندارید، حداقل با ترساندن کودکان، خود را بی آبروتر نکنید.»

احمد نادری از نمایندگان مردم تهران در مجلس نیز در توییترش نوشت: «بعد از قرن‌ها، هنوز پارادایم غالب روابط بین‌الملل رئالیسم است وکسب قدرت برای بالانس رقبا و بالا بردن امنیت، هسته مرکزی آن. اگر پاسخ عملی به اقدامات آمریکایی‌ها و صهیونیست‌ها داده نشود، قطعاً پا را از این فراتر خواهند گذاشت. پاسخ باید متوازن و بازدارنده باشد و قطعاً قبل از ماه نوامبر.»

این شفاف‌ترین موضع‌گیری نمایندگان تندرو مجلس برای پاسخ متقابل ایران بود.

اما، ابراهیم رضایی عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس در توییترش چنین تحلیل کرد که هدف آمریکا بازی روانی برای تأثیرگذاری بر انتخابات ۲۰۲۰ است و تأکید کرد که «در ۴۰ سال گذشته آموخته‌ایم عقلانی باشیم ولی می‌دانند سیلی‌هایمان به موقع و فراموش نشدنی است.» در واقع، او بر خلاف نادری می‌گوید که باید برای پاسخ متقابل حداقل تا انتخابات ۲۰۲۰ صبر کرد.

اردشیر مطهری دیگر نماینده مجلس نیز همین مضمون را چنین بیان کرد: «با تهاجم به هواپیمای مسافربری ایرانی می‌خواهند ایران را تحریک کنند، اما خبر ندارند ایرانی‌ها فقط موشک‌های خوبی نمی‌سازند، بلکه شطرنج‌بازان خوبی هم هستند. منتظر انتقام سخت باشید، اما زمان و مکانش با ماست. ایران می‌داند چه می‌کند.»

این دو نگاه متفاوت که چنان‌که گفته شد، در افکار عمومی نیز وجود دارد، در اظهارات دیگر مقامات رسمی هم وجود داشت. برای مثال عباسعلی کدخدایی سخنگوی شورای نگهبان نیز چون تندروهای مجلس موضع گرفته و تأکید کرده است: «این اقدام تروریستی رژیم آمریکا علاوه بر تعقیب حقوقی که مقامات محترم دولت تأکید کردند مستلزم اقدام متقابل نیز هست.»

به نظر می‌آید که بخشی از مقامات کشور خواهان پاسخی غیر از پاسخ‌های دیپلماتیک و حقوقی معمول هستند اما در مقابل، دولت بنایی جز پیگیری حقوقی این حادثه را ندارد. در حالی که مشخص است منظور از پیگیری حقوقی دقیقاً چیست: شکایت از آمریکا در نهادهای بین‌المللی اما مصداق عملی اقدام فراحقوقی که تندروها از آن دم می‌زنند، مشخص نیست. گرچه تبعات آن برای کشور پرواضح است.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.